Na wstępie należy zaznaczyć, że ukąszeń węży jadowitych nie należy nigdy lekceważyć, gdyż w każdym przypadku mogą okazać się zagrożeniem dla życia i zdrowia osoby poszkodowanej. Nawet toksyny zawarte w jadzie węży uznawanych za słabo jadowite mogą być niebezpieczne, zwłaszcza dla osób uczulonych. Dlatego bardzo istotne jest szybkie i prawidłowe udzielenie pierwszej pomocy, od której może zależeć życie. Poniżej przedstawiamy schemat postępowania przy takich wypadkach:

1. Jeżeli ukąszenie zdarzyło się w prywatnej hodowli, zanim przystąpimy do pierwszych czynności ratunkowych należy dokładnie zabezpieczyć gada. Jeśli wypadek zdarzył się poza terrarium, węża należy ponownie w nim umieścić, aby w razie utraty przytomności poszkodowanego udzielający mu pomocy, nie musieli dodatkowo zmagać się z wężem, o którym zazwyczaj nie będą mieli całkowicie pojęcia. W przypadku pokąsania w warunkach naturalnych staramy się zapamiętać możliwie jak najdokładniej wygląd węża, aby później pomóc w jego identyfikacji w celu podania odpowiedniej surowicy. Nie łapiemy gada ponownie, gdyż może się to skończyć kolejnym pokąsaniem.

2. Poszkodowanego należy uspokoić na tyle, na ile jest to możliwe. Postaraj się przekonać go aby się położył i pozostał w bezruchu. Wszelkie nadmierne wysiłki powodują znaczne przyspieszenie tętna oraz podniesienie cisnienia krwi, co może przyczynić się do szybszego rozprzestrzeniania się jadu. Wezwij koniecznie pomoc medyczną. Wielu poszkodowanych będzie przerażonych, będą obawiać się nagłej śmierci zachowując się przy tym bardzo irracjonalnie, popadając nawet w histerię. Podstawą do uspokajania pokąsanego powienien być fakt, iż nie każde ukąszenie kończy się wstrzyknięciem jadu i nawet jeżeli do tego dojdzie, to toksyny wielu węży zaczynają działać stosunkowo powoli (od 30min do 1godz u zdradnicowatych - jady neurotyczne, do dni u zmijowatych - jady cytotoksyczne), a skuteczność dzisiejszej medycyny jest naprawdę wysoka.

3. Nie należy w żaden sposób manipulować przy ranie, ani tamować krwawienia - trzeba pozwolić na swobodny wypływ krwi. Umieszczenie w miarę możliwości ugryzionego miejsca poniżej poziomu serca zmniejszy szybkość wchłaniania się jadu do układu krwionośnego. Przetarcie rany wilgotnym gazikiem, aby usunąć powierzchniową warstwę jadu, prawdopodobnie nie zaszkodzi (choć nie jest powiedziane, że pomoże). Rany w żadnym wypadku nie wolno masować.

4. Wszystkie pierścionki oraz inną biżuterię z ugryzionej kończyny, szczególnie z palców, trzeba natychmiast usunąć, gdyż wraz z rozwijającym się obrzękiem mogą doprowadzić do poważnych uszkodzeń ciała.

5. Ukąszoną kończynę należy skutecznie unieruchomić, w tym celu można użyć samodzielnie wykonanej szyny lub temblaka.

6. Jeśli po ukąszeniu następuje upośledzenie czynności życiowych takich jak oddychanie, niedrożność dróg oddechowych, problemy z krążeniem lub pracą serca, to należy w pierwszej kolejności zająć się ich neutralizacją, pozostawiając kweistie rany na drugim planie. W ciężkich przypadkach w grę wchodzi także sztuczne oddychanie, którego celem będzie podtrzymywanie czynności życiowych do czasu przybycia pomocy medycznej.

7. Przy jadach cytotoksycznych nie wolno używać opasek uciskowych, gdyż wzmagają one postępującą martwicę tkanek. Inaczej jednak sytuacja wygląda w przypadku jadów hemolitycznych oraz neurotycznych, gdzie kiedyś często zalecano użycie takowych środków. W dobie dzisiejszej powoli odchodzi się od tego, gdyż jak wiadomo nie wszystkie wężę posiadają tylko jeden określony typ jadu, a co za tym idzie nie zawsze daje się określić jednoznacznie czy opaska powinna być użyta, czy też nie. Rany nie wolno nacinać, razić prądem, stosować żadnych substancji chemicznych, czy też wysysać z niej jadu ustami. Dozwolone jest jedynie użycie ekstraktorów jadu takich jak np. Aspivenin.

Odsysacz jadu - Aspivenin
http://www.aspivenin.pl/ - strona producenta

8. Po ukąszeniu całkowicie zabronine jest spożywanie alkoholu. Dodatkowo należy unikać przyjmowania jakichkolwiek leków, także uspakajających. W razie przybycia pomocy medycznej, może się okazać, że spożyte leki mogą wchodzić w niepożądane interakcje z lekami, które powinny zostać w takiej sytuacji podane. W przypadku leków uspakajających istnieje jeszcze dodatkowe ryzyko zbytniego obniżenia ciśnienia i co za tym ostatecznie idzie zatrzymania pracy serca(np. w przypadku gdy poszkodowany dozna szoku anafilaktycznego).

9. Jeżeli wąż będący sprawcą ukąszenia został zabity powinien zostać dostarczony wraz z pacjentem w celu rozpoznania przez lekarza gatunku, a co za tym idzie identyfikacji jadu jakim gad dysponuje. W polskich realiach to osoba pokąsana musi mieć świadomość tego jaki jad posiada wąż, który stał się sprawcą wypadku, gdyż służby zdrowia nie zostały w tym kierunku odpowiednio przeszkolone. Podczas pakowania nieżywego węża, należy zachować wielką ostrożność. Draśniecie zębem jadowym, może być równie niebezpieczne jak samo ukąszenie, a sam wąż w napadach mimowolnych konwulsji agonalnych, również może przypadkowo ukąsić.

10. Wiele metod pierwszej pomocy jest nieskutecznych i potencjalnie niebezpiecznych. Należy tu wymienić: przypalanie, nacinanie, wycinanie, amputacje, wstrzykiwanie oraz okłady z substancji takich jak: nadmanganian potasu, fenol, trypsyna; okłady lodu (krioterapia), używanie tradycyjnych ziołowych albo ludowych lekarstw oraz wspomniane wcześniej wysysanie jadu ustami.

Pierwsza pomoc w wypadku oplucia jadem przez węże z rodziny Elapidae.

1. Jad, który dostał się do oczu może spowodować intensywne zapalenie spojówek (z ryzykiem owrzodzeń rogówki) powikłane wtórnymi infekcjami, zapalenie przedniej części błony naczyniowej oka, a nawet trwałą ślepotę.

2. W żadnym wypadku nie można pozwolić ofierze trzeć oczu, gdyż prowadzi to do ich przekrwienia i umożliwi jadowi łatwiejszą penetrację śluzówki.

3. Przemyj oczy, albo inną błonę śluzową tak szybko jak to tylko możliwe używając dużej ilości wody, albo innego obojętnego płynu(nie używaj roztworów chemicznych ani rozpuszczalników organicznych). Również mleko działa kojąco i może zostać z powodzeniem użyte, a w nagłych wypadkach dopuszczalne jest także zastosowanie piwa lub moczu. Nieustannie przez kilka minut przemywaj oczy, trzymając je pod wolno płynącym strumieniem jednego z wyżej wymienionych płynów, jednocześnie rozchylając powieki i poruszając gałką oczną. Należy się przygotować na to, że oczy mogą bardzo boleć.

4. Oczy należy zabandażować używając gazika położonego na oko lub ewentualnie przymocowanego przy pomocy okularów przeciwsłonecznych.

5. Pilnie udać się na kontrolę do okulisty. W razie wypadku w Polsce powiadomić Ośrodek Informacji Toksykologicznej UJ CM
Telefon alarmowy: (012) 411 99 99