Cerastes cerastes (Linnaeus, 1758)

Wąż z rodziny żmijowatych- Viperidae
Synonimy: Żmija rogata, żmija pustynna, Horned Viper , Desert Viper , African Desert Horned Viper , Egyptian Sand Viper , Sahara Horned Viper , Sahara Sand Viper

Wielkość:
50-85cm

Wygląd:
Stosunkowo niewielka żmija o krótkim i masywnym ciele, pokrytym kilowatymi łuskami. Ich boczne rzędy są wyjątkowo chropowate, ogon krótki i cienki. Głowa duża, trójkątna, wyraźnie wyodrębniona od reszty ciała. Nad oczami charakterystyczne wyrostki skórne przypominające rogi. Źrenica pionowo-eliptyczna. Poszczególne osobniki różnią się nieco kolorami, zazwyczaj brudnożółte, płowożółte, kremowe lub jasnobrązowe z rozrzuconymi poprzecznymi paskami i ciemniejszymi prostokątnymi łatami wzdłuż ciała. Brzuch żmii jest biały. Zdarzają się osobniki z czarną końcówka ogona. Ubarwienie do złudzenia przypomina piasek na którym wąż przebywa, co zapewnia mu doskonały kamuflaż.
 
podgatunki:
Cerastes cerastes cerastes
Cerastes cerastes karlhartli
Cerastes cerastes mutila
Cerastes cerastes hoofieni

Występowanie:
Północna Afryka, Sahara. Od Maroka po Czad i Sudan na południowym wschodzie.Występuje także na Półwyspie Synaj i w Izraelu.

Warunki naturalne i zwyczaje:
Żmija rogata występuje na terenach piaszczystych, kamienistych i skalnych. W górach Hoggar występuje do wysokości 1800m n.p.m. Aktywna o zmroku. Zagrzebując się w piasku, czeka na ofiarę lub chowa się przed niebezpieczeństwem. Zakopywanie w piasku ułatwiają jej grube, sterczące łuski. Przy bocznych ruchach tułowia potrafi zakopać się w kilka sekund. Poruszając się po pustyni wąż jest wygięty w kształt litery S i opiera się o podłoże nieznaczną częścią swego tułowia. Unika w ten sposób kontaktu całego ciała z rozpalonym piaskiem. Opierając się o ziemię części ciała pełzną w kierunku bocznym pociągając za sobą wygięte ciało. W ten sposób może poruszać się do przodu. By odstraszyć przeciwnika, zwija swe ciało w równoległe pętle, pociera energicznie o siebie, wytwarzając trzeszczące dźwięki, przypominające piłowanie.

Temperatura i wilgotność:
Od 26 do 34°C, a pod promiennikiem ciepła temperatura może dochodzić nawet do 40°C, w nocy 19-22°C. Wilgotność powietrza powinna oscylować w granicach 30-40%.

Terrarium:
Sugerowana wielkość zbiornika dla dorosłej pary to 90cm x 75cm x 35cm. Podłoże piaszczyste o głębokości 10-15 cm z wilgotnymi kryjówkami. Koniecznością jest miska ze świeżą wodą.

Karmienie:
Podstawą diety tych węży w środowisku naturalnym są drobne ssaki, jaszczurki oraz małe ptaki, niekiedy węże. Niektóre źródła podają iż młode osobniki przyjmują tylko szarańczaki, a w wieku późniejszym żywią się jaszczurkami. W terrarium węże te karmi się myszami lub niewielkimi szczurkami. Problem stanowi odchowanie małych węży ponieważ często odmawiają przyjmowania pokarmu zastępczego w postaci gryzoni. Niektórzy hodowcy karmią je małymi jaszczurkami. Można również spróbować karmienia przymusowego, co niestety sprawia trudności z powodu małych rozmiarów młodej żmii.

Rozmnażanie:
Żmija rogata jest jajorodna. W okresie godowym samiec przez jakiś czas pozostaje z partnerką. Samica składa od 10 do 23 jaj. Rozwój zarodków trwa 50-80dni. Młode żmije są od razu samodzielne, mierzą 12-17cm. Ich pierwszy pokarm to niewielkie jaszczurki i noworodki gryzoni.
Należy pamiętać iż młode osobniki żmii rogatej, posiadają w pełni wykształcone gruczoły i zęby jadowe i w każdej chwili są zdolne do zadania niebezpiecznego ukąszenia.

Jad:
Przy ukąszeniu jednorazowo może wprowadzić 40-70mg jadu (śmiertelna dawka dla człowieka to ok.50mg). Jad o działaniu kardiotoksycznym, hemolitycznym i przeciwkrzepliwym. Przypadki śmiertelne bardzo rzadkie, czasem niezbędna jest amputacja kończyny

- na wczesnym etapie po ukąszeniu wywołuje wzmożone krzepnięcie krwi (enzymy prokoagulacyjne)
- w miarę trwania efektów działania jadu wzmaga się działanie innych składników toksycznych jadu obniżających krzepnięcie krwi
-wąż rzadko powodujący zejście śmiertelne, w przypadkach nieleczonych wywołuje śmierć u <1% ukąszonych
- objawy: lokalny ból, opuchlizna i krwawienie podskórne, pojawianie się pęcherzy. Z rzadziej spotykanych objawów wywołuje lokalnie nekrozę, po ukąszeniu również rozpoznawane są bóle i zawroty głowy, wymioty, bóle otrzewnowe, biegunka, omdlenia oraz konwulsje

LD50 (przy iniekcji dożylnej) w wypadku Cerastes cerastes wynosi 0,5 mg/kg
 
Ciekawostki:
Wąż po zraszaniu terrarium, potrafi odwrócić się na plecy aby obkleić swój grzbiet piaskiem w celu jeszcze lepszego zamaskowania się. Podobno Beduini znają roślinę, której zapach odstrasza żmije rogate. Rozsypują ją wokół domostw. Pachnie podobnie do rumianku pospolitego.

Źródła:
Mark O'Shea "Venomous Snakes of the World"
Piotr Sura “Encyklopedia współczesnych gadów i płazów”
http://toxinology.com

Fotografie: 

młody osobnik Cerastes cerastes

podrostek Cerastes cerastes

podrostek Cerastes cerastes