Efa zachodnioafrykańska Echis ocellatus Stemmler, 1970:

Rodzina: Viperidae - żmijowate
Podrodzina: Viperinae - żmije

Wielkość:
     35-45 cm, maksymalnie do 67 cm. Samce są z reguły wieksze od samic.

Wygląd:
     Mały wąż o krępym ciele. Głowa jest duża, ma gruszkowaty kształt i bardzo wyraźnie odcina się od cienkiej szyi. Pokrywają ją bardzo drobne, kilowate łuski. Oczy duże z pionowo-eliptyczną źrenicą. Łuski grzbietowe są również silnie kilowate i układają się w 27-34 rzędach. Podobnie jak u wszystkich przedstawicieli rodzaju Echis łuski w kilku rzędach bocznych są ustawione pod kątem i posiadają na swej powierzchni charakterystyczne ząbkowane żłobienia. Dzięki temu węże te mogą wydawać charakterystyczne szeleszczące dźwięki w sytuacji zagrożenia. Tło strony grzbietowej ubarwione jest na różne odcienie szarości lub brązu, czasami bywa czerwonawe. Przez środek grzbietu biegnie rząd dużych, ciemnych i jasnych plam. Wzdłuż boków zaś przebiegają rzędy białych oczkowatych plamek, otoczonych ciemną obwódką. Brzuszna powierzchnia ciała ma jaśniejszy odcień od strony grzbietowej i jest obficie nakrapiana drobnymi brązowymi lub czerwonawymi plamkami.

Występowanie:
     Afryka Zachodnia, od płd. Mauretanii i Senegalu po zach. Czad i płn. Kamerun. Pojedyncze osobniki widywano w Republice Środkowoafrykańskiej (rejon Bangui) i środk. Sudanie.

Warunki naturalne i zwyczaje:
     Zasiedla przede wszystkim sawanny, lecz także obrzeża lasów a niekiedy nawet obszary leśne (np. na Wybrzeżu Kości Słoniowej). Często spotykana również w kamienistych i skalistych biotopach. Pionowe rozmieszczenie od poziomu morza do wysokości 1800 m. n.p.m. W wielu rejonach występuje bardzo pospolicie. Prowadzi naziemny tryb życia. Aktywna o zmierzchu i nocą. Dzień spędza ukryta pod kamieniami, w norach lub pośród ściółki. Jej zdobyczą padają jaszczurki, gryzonie, inne węże oraz rozmaite bezkręgowce (głównie pareczniki i skorpiony).
     Gatunek ten podobnie jak wszyscy przedstawiciele rodzaju Echis jest bardzo pobudliwy i łatwy do rozdrażnienia. W sytuacji zagrożenia zwija ciało w na kształt ósemki i pociera o siebie poszczególnymi jego partiami. Dzięki ząbkowanym krawędziom bocznych łusek powstaje wówczas charakterystyczny, szeleszczący dźwięk. Przy dalszych prowokacjach błyskawicznie atakuje, wyrzucając głowę na znaczną odległość.

Jad:
     Prokoagulanty i hemoraginy. Dożylna dawka LD50 dla myszy wynosi 2,71 mg/kg. U wszystkich spośród 115 ukąszonych przez ten gatunek stwierdzono ból i opuchliznę w miejscu ukąszenia, dalsze objawy obejmowały powstawanie pęcherzy na skórze (u 13%), nekrozę tkanki (u 11%). W 93% przypadków u ukąszonych stwierdzono koagulopatię - utratę krzepliwości przez krew, a w 57% pojawiły się także krwawienia z błon śluzowych, krew w moczu i kale oraz rozległe krwotoki wewnętrzne. To właśnie problemy z krzepliwością oraz krwotoki stanowią główne zagrożenia dla zdrowia i życia ukąszonego. Śmierć następuje z reguły z powodu wylewu krwi do mózgu lub niewydolności nerek. Podstawą leczenia skutków ukąszeń przez tego węża jest wczesne podanie odpowiedniej antytoksyny. Bardzo często konieczna okazuje się także transfuzja krwi. Lokalna nekroza tkanki sprawia, iż miejsce ukąszenia wymaga niekiedy interwencji chirurgicznej.
     Ukąszenia efy zachodnioafrykańskiej są niezwykle częste i stanowią poważny problem w wielu rejonach Sahelu i Afryki Zachodniej. Dotyczą one przede wszystkim mieszkańców terenów wiejskich, którzy bardzo często stykają się z tym wężem. W latach 50-tych w Togo, zanim specyficzna surowica stała się dostępna, liczba pokąsań przez efę osiągnęła niemal rozmiary epidemii, pochłaniającej liczne wypadki śmiertelne. Mimo, iż jad efy zachodnioafrykańsiej działa stosunkowo powoli (podobnie jak jady wielu przedstawicieli rodzaju Echis) i teoretycznie daje ofierze szansę na dotarcie do szpitala, w wielu miejscach jej występowania komunikacja i infrastruktura są słabo rozwinięte, a najbliższy ośrodek pomocy medycznej znajduje sie niekiedy w dużej odległości.

Rozmnażanie:
     Jajorodna. Z końcem pory suchej (luty-marzec) samica składa 6-20 jaj. Świeżo wyklute młode mierzą zaledwie 7-10 cm.

Surowice:

     SAIMR ECHIS ANTIVENOM®
SAIMR
Modderfontein Road 1
2131 Sandringham
Tel: +27-11-531-8600
Fax: +27-11-531-8616
Email: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
Strona www: www.savp.co.za/default.htm
Republika Południowej Afryki

Źródła:
David Hegner "Jedovatí hadi v přírodě a v teráriích"
Mark O'Shea "Venomous Snakes of the World"
Stephen Sprawls, Bill Branch "The Dangerous Snakes of Africa"
Maik Dobiey, Gernot Vogel "Venomous Snakes of Africa"
http://www.megasphera.cz/africanvenomoussnakes/
http://www.toxinfo.org
http://www.toxinology.com