Echis carinatus (SCHNEIDER 1801)

Synonimy:
saw-scaled Viper, Sandrasselotter, Carpet viper, Efa piaskowa

Systematyka:

rodzina: Viperidae
podrodzina: Viperinae
rodzaj: Echis
gatunek: carinatus

podgatunki:
- Echis carinatus carinatus (SCHNEIDER 1801)
- Echis carinatus aliaborri (DREWES & SACHERER 1974)
- Echis carinatus astolae (MERTENS 1970)
- Echis carinatus multisquamatus (CHERLIN 198)
- Echis carinatus sinhaleyus (DERANIYAGALA 1951)
- Echis carinatus sochureki (STEMMLER, 1969)
 

Występowanie:

Indie, Bangladesz, Afganistan, Pakistan, Iran, Irak, Arabia, Sri Lanka

Wygląd:
Echis jest niewielkim pustynnym wężem rosnącym od 40 do 80cm, średnio jednak nie przekraczającym 60cm. Głowa wyraźnie zaznaczona o ruszkowatym ksztalcie, zwykle zdobiona jest wzorem w kształcie krzyża. Spotkać ją można w wielu różnych odcieniach brązu, szarosci, z łatami brązowobordowymi lub brudno żółtymi i grzbietem nakrapianym białymi i czarnymi plamkami.

Opis środowiska, w którym żyje:
Echis carinatus znajdywany jest na piaskach, skałach, w zaroślach, chowając się najczęściej pod fragmentami skał, powalonymi uschniętymi drzewami, w norach wykopanych przez ssaki lub zakopany w piasku. Jego rejon występowania sięga aż do 1982 m n.p.m. (Balochistan).

Zachowania:
Ze względu na miejsca w których żyje i panujące w nich wysokie temperatury dzienne Echis carinatus większość dnia spędza w ukryciu, wychodząc na polowanie głównie nocą. Jednak nie jest to regułą, gdyż w czasie umiarkowanie ciepłych dni można go również znaleźć gdy szuka pożywienia pełzając  szybko po piasku. W czasie deszczy wiele dorosłych osobników wspina się na pobliskie drzewa, krzaki i kaktusy, nawet do 2m ponad ziemię! Jego skryta natura, niezwykła szybkość ataku oraz gotowość do kąsania nawet przy najmniejszej prowokacji sprawia iż jest to jeden z najniebezpieczniejszych węży Indii. Jego charakterystyczna pozycja ostrzegawcza przypominająca ósemkę z głową umiejscowioną centralnie sprawia, że podczas ataku potrafi wybić się jak zwolniona sprężyna. Echis porusza się na różne sposoby, choć zdaje się preferować sposób charakterystyczny dla węży pustynnych, pełzając bokiem (dzięki temu wąż potrafi poruszać się po rozgrzanym piasku stykając się z podłożem jedynie dwoma punktami jednocześnie, unikając tym samym poparzeń). Echis carinatus to niezwykle zwinny i szybki wąż, po szybkim ataku od razu wraca do pozycji wyjściowej, z której go wyprowadził.
Echis-y z niektórych rejonów hibernują zimą.

Pożywienie:
W naturze węże te żywią się jaszczurkami, żabami, bezkręgowcami (np. skorpionami, skolopendrami, dużymi owadami) oraz małymi ssakami. Skład diety węża uzależniony jest głównie od dostępności pokarmu w rejonie w którym występuje.

Rozmnażanie:
Dojrzałość płciową uzyskują po przekroczeniu 35cm. Populacja indyjska jest jajożyworodna. W północnych Indiach kopulacja występuje w okresie zimy, a młode na świat przychodzą około lipca i  sierpnia choć zdarza sie czasem, że dzieje sie to również w innych miesiącach. Samica ma naogół od 3-15 młodych długości około 115-152 mm. Rekordowy miot wynosił aż 23 młode węże.

Jad:
Echis carinatus potrafi jednorazowo wyprodukować od 18-72mg silnie toksycznego hemolitycznego jadu, wpuszczając podczas ukąszenia ok 12mg (przy czym za dawkę śmiertelną dla dorosłego człowieka uznaje się ok 3-5 mg (Minton, 1967) ). Latifi w 1991  opisał iż samice mają co najmniej dwa razy silniejszy jad niż samce. Ilość produkowanego przez węża jadu różni się w zależności od podgatunku i miejsca jego występowania. Przyjmuje się, że śmiertelność u pokąsanych oscyluje wokół 20% przy podaniu surowicy i 90% przy leczeniu bez podania antidotum. Jad ma charakter antykoagulacyjny i mimo iż objawy wokół miejsca ukąszenia nie koniecznie muszą być wyjątkowo silne, to śmierć może nastąpić nawet  w przeciągu 24 godzin od ukąszenia. Po ukąszeniu poszkodowani już po kilku minutach odczuwają  piekący ból i swędzenie, które to w ciężkich wypadkach w ciągu 12-24 godzin potrafią  przejść z miejsca ukąszenia na rozlegle obszary ciała, objawiając się pęcherzykowatymi bąblami na powierzchni skóry, oraz postepującą nekrozą (czyli obumieraniem tkanek). Jednak prawdziwe objawy działania rozprzestrzeniającego się jadu występują dopiero po troszkę dłuższym czasie i objawiają się rozległymi wewnętrznymi krwawieniami oraz   uszkodzeniem nerek (ich niewydolnością). Poszkodowanemu oprócz podania odpowiedniej surowicy, często zleca się również ich dializę.

Na jad Echis carinatus istnieje aż 8 różnych surowic zarówno poliwalentnych jak i monowalentnych (np. Snake Venom Antiserum I.P. -http://www.vinsbio.in/snake.html ).

Z jadu Echis carinatus wykonuje się dwa popularne leki echistatin i ecarin, pierwszy z nich jest typowym antykoagulantem, drugi natomiast służy do monitowania antykoagulacji, podczas zabiegów z hirudin-em. Toksyny z jadów wielu węży mają podobne właściwości chemiczne, jednak echistatin jest wyjątkowo mocny i ma na tyle prostą strukturę, że łatwiej można go replikować, a także wytwarzać w procesach oczyszczania jadu, oraz syntezy chemicznej.

Ciekawostki:
Zaniepokojony Echis zwija ciało w równoległe pętle i energicznie pocierając łuski o łuski wytwarza dźwięki przypominające cięcie piły, stąd też wzięła się potoczna nazwa angielska tego węża: saw-scaled viper. Mimo iż jest to mały wąż, to jego agresja i chęci do kąsania sprawiają, że prawdopodobnie jest przyczyną największej ilości wypadków śmiertelnych wśród wszystkich gatunków węży jadowitych na świecie. Większość ukąszeń następuje nocą, gdy węże stają się aktywne i wkraczają na tereny zamieszkiwane przez ludzi.

Surowice:
SAIMR ECHIS ANTIVENOM®
SAIMR
Modderfontein Road 1
2131 Sandringham
Tel: +27-11-531-8600
Fax: +27-11-531-8616
Strona www: www.savp.co.za/default.htm
Republika Południowej Afryki

Źródła:
http://en.wikipedia.org/wiki/Echis
http://en.wikipedia.org/wiki/Echis_carinatus
http://members.fortunecity.com/ukp001/naja/viperidae/echis_carinatus.htm
http://www.portfolio.mvm.ed.ac.uk/studentwebs/session2/group13/vipers.html
http://www.tigr.org/reptiles/species.php?genus=Echis&species=carinatus
http://crikeymatemosaic.wordpress.com/category/posts-with-photos/

Fotografie: 

Echis carinatus sochureki